Schermtijd zonder strijd: hoe leer je je kind gezond omgaan met schermen?
Je vraagt of de tablet uit kan en nog geen minuut later ontstaat er discussie.
Nog vijf minuten. Eerst dit potje af. Iedereen mag langer. Waarom moet ik altijd stoppen?
Of je kind legt het scherm wel weg, maar loopt daarna boos door het huis, verveelt zich direct of vraagt binnen tien minuten wanneer het weer op de tablet mag.
Herkenbaar?
Schermen zijn niet meer weg te denken uit het leven van kinderen. Ze gebruiken ze om te ontspannen, te gamen, filmpjes te kijken, contact te hebben met vrienden en natuurlijk ook voor school.
En in de toekomst?
Dan gebruiken ze schermen waarschijnlijk tijdens hun studie en in hun werk. Ze regelen er hun bankzaken mee, onderhouden contacten, zoeken informatie op en doen er misschien dingen mee die wij ons nu nog niet eens kunnen voorstellen.
Ons doel kan daarom niet zijn om kinderen te leren zo min mogelijk met schermen bezig te zijn.
We willen ze leren hoe ze er gezond mee omgaan.
En dat vraagt meer dan alleen een timer instellen.
Waarom is dat scherm zo aantrekkelijk?
Voor het ene kind is een scherm vooral ontspanning. Een ander vindt in een game iets waar het ontzettend goed in is. Voor een puber kan online contact net zo goed onderdeel zijn van een vriendschap als samen ergens afspreken.
En soms heeft een scherm nog een andere functie.
Stel dat je kind na school direct naar zijn kamer gaat en gaat gamen. Je kunt dan vooral zien dat het alweer achter dat scherm zit.
Maar misschien heeft je kind de hele schooldag hard gewerkt om mee te komen. Misschien voelde het zich buitengesloten. Misschien is het moe van alle prikkels. Of zitten juist in die game de vrienden bij wie het zich wél onderdeel van de groep voelt.
Dat betekent niet dat je als ouder geen grenzen hoeft te stellen.
Het helpt wel om jezelf eerst af te vragen:
Wat brengt dit scherm mijn kind op dit moment?
Als je dat weet, kun je veel beter bepalen wat je kind van jou nodig heeft.
Kijk niet alleen naar het aantal uren
Schermtijd is makkelijk te meten. Je telefoon vertelt je precies hoeveel uur je vandaag hebt gekeken.
Maar het aantal minuten vertelt niet het hele verhaal.
Een kind dat online samen met een vriend iets bouwt, een werkstuk maakt, met opa videobelt, een game speelt of gedachteloos van het ene korte filmpje naar het andere gaat, zit allemaal achter een scherm.
Toch zijn het heel verschillende activiteiten.
Kijk daarom ook naar het totaalplaatje.
Slaapt je kind voldoende? Beweegt het? Zijn er andere interesses? Spreekt het af met andere kinderen? Is er ruimte voor school, hobby’s, samen zijn en verveling? Kan je kind zichzelf ook zonder scherm vermaken?
En misschien nog wel belangrijker: hoe gaat het eigenlijk met je kind?
Wanneer is het goed om wat beter te kijken?
Niet ieder kind dat graag gamet of filmpjes kijkt heeft een probleem met schermtijd. En één boze reactie wanneer de tablet uit moet, betekent ook niet meteen dat er iets ernstigs aan de hand is.
Het is wel goed om wat beter te kijken wanneer je bijvoorbeeld merkt dat je kind:
- steeds moeilijker kan stoppen;
- regelmatig erg boos of overstuur raakt wanneer een scherm uit moet;
- steeds minder interesse heeft in andere activiteiten;
- minder beweegt of nauwelijks nog buiten komt;
- later gaat slapen doordat het wil blijven kijken of gamen;
- voortdurend bezig is met het volgende schermmoment;
- veel strijd met jullie heeft rondom schermgebruik;
- zich steeds verder terugtrekt en voornamelijk online contact zoekt.
Zo’n signaal betekent niet automatisch dat het scherm de oorzaak is.
Gedrag kan allerlei oorzaken hebben. Soms is veel gamen bijvoorbeeld eerder een gevolg van een kind dat zich alleen voelt dan de oorzaak van die eenzaamheid.
Daarom kijken wij liever iets verder dan alleen naar wat er aan de buitenkant gebeurt.
Waarom is stoppen soms zo moeilijk?
Je kind zit midden in een game en jij roept dat het eten klaar is.
Je verwacht dat de computer uitgaat.
Je kind wil eerst het potje afmaken. Jij vraagt het opnieuw. Je kind wordt boos. Jij raakt geïrriteerd en vijf minuten later gaat het allang niet meer over die computer.
Stoppen met iets wat leuk is, is voor kinderen niet altijd makkelijk. Zeker niet wanneer ze helemaal opgaan in wat ze aan het doen zijn.
Online is er bovendien lang niet altijd een vanzelfsprekend einde.
Na het ene filmpje begint het volgende. Na een potje kun je opnieuw spelen. Er komt een melding binnen. Iemand stuurt een bericht. Er is altijd nog iets te bekijken of te doen.
Daarom kun je kinderen helpen bij de overgang.
Vertel vooraf hoe lang het schermmoment duurt. Geef bijvoorbeeld tien minuten en daarna vijf minuten van tevoren aan dat het bijna tijd is. Bespreek bij een game wat een logisch moment is om af te ronden.
Je voorkomt daarmee niet iedere boze reactie. Je maakt het stoppen wel voorspelbaarder.
We voeden kinderen niet op voor een wereld zonder schermen
Misschien is dit wel de belangrijkste verandering in hoe we naar schermtijd kunnen kijken.
Onze kinderen moeten uiteindelijk zelf leren omgaan met hun telefoon, laptop, games en sociale media.
Want er komt een moment waarop jij niet meer naast je kind staat om te zeggen dat het genoeg is geweest.
Dan wil je dat je kind zelf begint te herkennen:
- Ik zit hier nu eigenlijk al heel lang.
- Ik wilde één filmpje kijken en ben een uur verder.
- Ik moet morgen vroeg op.
- Ik merk dat ik steeds mijn telefoon pak terwijl ik huiswerk probeer te maken.
- Ik word hier eigenlijk helemaal niet meer zo blij van.
En uiteindelijk:
Ik leg hem weg.
Dat leer je niet ineens wanneer je zestien of achttien bent.
Daar kun je als kind stap voor stap in groeien.
Hoe help je je kind om dat te leren?
Bewust schermgebruik ontstaat niet door één goed gesprek. Kinderen leren het door ermee te oefenen, terwijl jij nog in de buurt bent om ze te begeleiden.
1. Toon interesse in wat je kind online doet
Vraag eens welke game je kind speelt. Met wie? Wat is er zo leuk aan? Welke filmpjes kijkt je kind graag?
Kijk eens mee of laat je kind jou iets uitleggen.
Niet om te controleren, maar om te begrijpen.
Dat maakt een gesprek over schermgebruik heel anders dan wanneer je pas belangstelling toont zodra je vindt dat het scherm uit moet.
2. Help je kind naar zichzelf te kijken
In plaats van alleen te vertellen dat je kind te lang heeft gekeken, kun je af en toe helpen om zelf iets op te merken.
Was het nog leuk of bleef je eigenlijk gewoon kijken?
Je wilde een halfuur gamen. Het werd veel langer. Hoe kwam dat?
Hoe voel je je nadat je zo lang hebt gekeken?
Wat zou je de volgende keer kunnen doen?
Maak er geen dagelijks verhoor van. Af en toe zo’n vraag helpt een kind om verbanden te gaan herkennen.
3. Maak afspraken voordat het scherm aangaat
Proberen te onderhandelen wanneer een kind midden in een game zit, werkt meestal niet zo goed.
Bespreek daarom vooraf hoe lang een schermmoment duurt of wanneer een logisch stopmoment is.
En vraag eens:
Wat helpt jou om straks te stoppen?
Misschien wil je kind zelf een timer zetten. Misschien helpt een waarschuwing vooraf. Bij een ouder kind kun je samen bedenken welke afspraak haalbaar is en na een tijdje kijken of dat inderdaad zo was.
Zo oefent je kind zelfregulatie in plaats van alleen maar te wachten tot jij ingrijpt.
4. Laat verantwoordelijkheid meegroeien
Een kind van zes hoeft zijn schermgebruik nog niet zelfstandig te kunnen regelen. Daar zijn ouders voor.
Maar naarmate kinderen ouder worden, kun je steeds meer verantwoordelijkheid overdragen.
Eerst bepaal jij vooral de grenzen. Later maak je afspraken samen. En weer wat later kun je je kind zelf laten voorstellen wat een goede afspraak zou zijn.
Gaat dat goed? Dan kan je kind wat meer verantwoordelijkheid krijgen.
Lukt het nog niet? Dan help je weer wat meer.
Het doel is niet dat je zo snel mogelijk alle controle loslaat. Het doel is dat je kind kan oefenen terwijl jij nog beschikbaar bent om bij te sturen.
5. Leer je kind herkennen hoe makkelijk je blijft hangen
Je hoeft technologie niet slecht te maken om uit te leggen hoe makkelijk het is om langer te kijken dan je van plan was.
Kijk daar eens samen naar.
- Waarom denk je dat het volgende filmpje vanzelf begint?
- Wat gebeurt er als er een melding op je scherm verschijnt?
- Pak jij je telefoon weleens zonder dat je eigenlijk weet waarom?
En durf die laatste vraag ook eens aan jezelf te stellen.
Kinderen mogen weten dat volwassenen dit óók lastig vinden.
6. Zorg dat er iets naast het scherm blijft bestaan
Als een scherm een groot deel van de vrije tijd inneemt, kan de rest behoorlijk saai gaan voelen.
Je hoeft die verveling niet iedere keer voor je kind op te lossen. Maar je kunt wel helpen om andere dingen aantrekkelijk te houden.
Buiten zijn, sporten, tekenen, bouwen, muziek maken, koken, vrienden zien, een spelletje doen of samen ergens naartoe.
En soms gewoon even niets.
Het gaat niet om iedere minuut van de dag nuttig besteden. Het gaat erom dat een kind blijft ervaren dat ontspanning, plezier en contact ook buiten een scherm te vinden zijn.
7. Maak afspraken die ook voor volwassenen gelden
Geen telefoon aan tafel werkt een stuk beter wanneer de telefoon van papa of mama daar ook niet ligt.
Kinderen leren niet alleen van onze regels. Ze kijken naar wat wij doen.
Hoe vaak pak jij automatisch je telefoon als je even moet wachten?
Blijf je zelf weleens langer scrollen dan je van plan was?
Ligt jouw telefoon naast je wanneer je met je kind praat?
Je hoeft daarin geen perfect voorbeeld te zijn. Je kunt juist laten zien dat jij er ook bewust mee bezig bent.
Misschien kiest je kind ervoor om zelf de timer te zetten tijdens het gamen en besluit jij om je telefoon niet meer mee naar de eettafel te nemen.
Dan wordt gezond schermgebruik iets waar jullie als gezin mee oefenen.
Van regels naar vaardigheden
Grenzen blijven nodig.
Een kind hoeft het niet altijd eens te zijn met een grens en als ouder hoef je niet over iedere afspraak te onderhandelen.
Maar achter die grenzen zit een groter doel.
Je wilt je kind leren plannen. Stoppen met iets leuks. Omgaan met verveling. Keuzes maken. Aandacht verdelen. Merken wat iets met hem doet. En uiteindelijk zelf verantwoordelijkheid nemen.
Daarom gaat digitale opvoeding niet alleen over de vraag hoeveel minuten schermtijd een kind mag.
Een interessantere vraag is:
Wat moet mijn kind nog leren om hier later zelf goed mee om te kunnen gaan?
Gratis: maak samen jullie eigen Schermplan
Wil je thuis met schermgebruik aan de slag zonder meteen weer te beginnen met een discussie over hoeveel minuten je kind mag?
We hebben een gratis Ons Schermplan gemaakt.
Geen lijst met regels die wij voor jullie gezin hebben bedacht. Jullie gaan samen kijken naar wat bij jullie past.
Waar gebruiken jullie schermen graag voor? Welke momenten willen jullie schermvrij houden? Wat helpt bij het stoppen? Welke dingen willen jullie naast schermen belangrijk blijven vinden? En welke afspraak wil ieder gezinslid zelf oefenen?
Ook ouders doen dus mee.
Probeer jullie afspraken een tijdje uit en bespreek daarna samen hoe het ging. Wat werkte? Wat was lastig? En moet er iets worden aangepast?
Download hier gratis Ons Schermplan
Kinderen groeien op met schermen. Daar kunnen en hoeven we ze niet voor weg te houden.
Wat we wel kunnen doen, is ze stap voor stap leren hoe ze ermee omgaan.
Zodat uiteindelijk niet alleen jij degene bent die zegt dat het scherm uit moet, maar je kind steeds beter leert voelen, nadenken en kiezen:
Dit is genoeg voor nu.